პირველი ქართული ბანკი
ლონდონის საფონდო ბირჟაზე
2006 წლის 24 ნოემბერს ქართველი სტუდენტების ჯგუფი ინგლისის ერთ-ერთი უნივერსიტეტის კომპიუტერთან შეიკრიბა და მსოფლიოში ცნობილ ფინანსურ საინფორმაციო პროგრამას, „ბლუმბერგს“1, სულმოუთქმელად აკვირდებოდა. იმ დღეს „ბლუმბერგის“ შავ ეკრანზე პირველად გამოჩნდა ქართული კომპანიის სახელი: „საქართველოს ბანკი“ („ბლუმბერგში“ „საქართველოს ბანკის“ სანახავად აკრიფეთ – BGEO LN2). მაშინ ის სტუდენტები, ალბათ ისევე როგორც ყველა, ვინც ფინანსურ ინდუსტრიაში მუშაობდა და ამ ეკრანს უყურებდა, გრძნობდა იმავეს, რასაც პირველი კოსმონავტები განიცდიდნენ.

ნოემბრის ამ დღეს ყველა ქართველი ფინანსისტისთვის „ბლუმბერგის“ ეკრანი აღნიშნავდა ქართული კომპანიებისთვის ახალი ისტორიის დასაწყისს, უფრო მეტ შესაძლებლობებსა და იმედებს. „დღეიდან გვიცნობენ!“ – ვიძახდით და წარმოვიდგენდით ასობით ანალიტიკოსს ასეთივე ეკრანების წინ მსოფლიოს სხვადასხვა ფინანსურ ცენტრში, რომლებიც თავის Excel-ებსა და პროგრამებში კიდევ ერთ კომპანიას, „საქართველოს ბანკს“, ამატებდა.

მას შემდეგ ბევრი წამყვანი დასავლური ფირმის ანალიტიკოსი და მსოფლიოს უმსხვილესი ფონდის მმართველი ჩამოვიდა საქართველოში, უამრავი გვერდი დაიწერა საქართველოზე, „საქართველოს ბანკზე“ და საზღვარგარეთ მომუშავე ქართველ ფინანსისტებს აღარ უწევდათ საქართველოს ეკონომიკაზე მოყოლა, რადგან მას უკვე იცნობდნენ. დღეს ეს ინვესტორები გვისმენენ, ინტერესდებიან, სხვა ქართულ კომპანიებსაც ელოდებიან და აღარ ეშინიათ უცნობ ტერიტორიაზე შესვლა. მათ ეს ტერიტორია აითვისეს!

იცოდით, რომ ოდესღაც ინგლისელებს ყავა უფრო მოსწონდათ, ვიდრე ჩაი? ყავა ლონდონში 1652 წელს გაჩნდა – დაახლოებით იმავე დროს, როცა ჩაი, მაგრამ სხვადასხვა საქონლით მოვაჭრე ბროკერები სწორედ რომ ყავის სახლებში იკრიბებოდნენ, რადგან მათ არ უშვებდნენ დედოფლის მიერ 1571 წელს გახსნილ სამეფო ბირჟაზე. ერთ-ერთ ასეთ ყავის სახლში, Jonathan’s Coffeehouse-ში, 1698 წელს ისტორია დაიწერა. ამ ყავის სახლმა საფუძველი ჩაუყარა დღეს არსებულ და მსოფლიოში ერთ-ერთ უმსხვილეს ლონდონის საფონდო ბირჟას.
1„ბლუმბერგი“ კომპიუტერული სისტემაა, რომელიც პროფესიონალებს შესაძლებლობას აძლევს თვალყური ადევნონ და ივაჭრონ მსოფლიოს სხვადასხვა ფინანსურ ბაზარზე. სისტემა აგრეთვე გამოიყენება მნიშვნელოვანი მოვლენებისა და ფინანსურ ბაზრებზე არსებული ფასების შესახებ ინფორმაციის მისაღებად.
„საქართველოს ბანკმა“ ლონდონის საფონდო ბირჟა ტყუილად არ აირჩია. სწორედ იქ, როგორც მსოფლიოს ერთ-ერთ უმსხვილეს ფინანსურ ცენტრში, იყრის თავს უამრავი კომპანია, ბროკერი, ინვესტორი და ვაჭრობს აქციებითა და სხვა ფასიანი ქაღალდით, რითაც შესაძლებლობას აძლევს ინგლისურ და უცხოურ კომპანიებს გაიზარდონ, განვითარდნენ, გაძლიერდნენ უფრო სწრაფად და უკეთესი სტანდარტებით.

ეს ინვესტორები – მსხვილი საინვესტიციო ფონდები, საპენსიო ფონდები, სადაზღვევო კომპანიები, მართავენ მილიონობით ადამიანის ფინანსებსა და ქონებას და მათ ეს ადამიანები ენდობიან. ინვესტორები კი გვენდობიან ჩვენ, ყიდულობენ „საქართველოს ბანკის“ აქციებს, ანუ წილს, მაგრამ სანაცვლოდ მოითხოვენ ჩვენგან მართვისა და მუშაობის უმაღლეს სტანდარტებს, ითხოვენ ანგარიშებს აქტივობებისა და გეგმების შესახებ და ამ ანგარიშებს დეტალურად ამოწმებენ, კითხულობენ, აანალიზებენ.

„საქართველოს ბანკის“ აქციები ხელმისაწვდომია, მათ ფართო და მრავალფეროვანი ფინანსური საზოგადოება ფლობს, მათ შორის, ჩვეულებრივი ადამიანები. თქვენც შეგვიძლიათ შეიძინოთ ბანკის აქცია, თუ ბროკერს მიმართავთ. ამ წილებით ვაჭრობა და კანონმდებლობითა და ბირჟის წესებით დადგენილი ანგარიშების ჩაბარება ხდება ბირჟაზე, „საქართველოს ბანკის“ შემთხვევაში – ლონდონის საფონდო ბირჟაზე. ის, რომ ლონდონის საფონდო ბირჟაზე „საქართველოს ბანკის“ აქციებით ვაჭრობა მიმდინარეობს, ბანკის მომხმარებლისთვისაც მომგებიანია. მომხმარებლისთვის, ისევე როგორც ინვესტორისთვის, ხელმისაწვდომი ხდება გამჭვირვალე და სისტემატური ანგარიშგება. შესაბამისად, მომხმარებელს უფრო მეტად შეუძლია ენდოს თავის ბანკს, როცა მის შესახებ ყველაფერი იცის.

ალბათ ლონდონის საფონდო ბირჟაზე რომ ფიქრობთ, ძველი ლონდონური კლუბი გახსენდებათ, ტყავის სავარძლებით, ბუხრითა და ჩიბუხიანი ინგლისელებით, რომლებიც მსოფლიოს ფინანსურ მომავალზე მსჯელობენ. ეს „კლუბები“ დღეს თავიანთ ოთახებში უცხოეთში მოქმედ კომპანიებსაც და უცხოელ ინვესტორებსაც უშვებენ. ლონდონის ბირჟას პირობითად ოთხი „ოთახი“ აქვს, თუმცა ჩვენ მხოლოდ ორზე გავამახვილებთ ყურადღებას: ძირითადსა და ალტერნატიულზე. ალტერნატიულში ის კომპანიები არიან, რომელთაც ჯერ არ შეუძლიათ ყველა მკაცრი მოთხოვნის დაკმაყოფილება და მათ შედარებით რბილ სტანდარტებს უწესებენ. ამ ოთახს Alternative Investment Market-ი (AIM) ჰქვია. ამ ოთახში განთავსებული კომპანიების აქციებიც შედარებით უფრო რისკიანია.
2 – როდესაც გადაწყდა „საქართველოს ბანკის“ აქციების ლონდონის საფონდო ბირჟის პრემიუმ ლისტინგში განთავსება, ინგლისში გაიხსნა კომპანია “Bank of Georgia Holdings Plc”. ეს გაკეთდა იმისთვის, რომ ნებისმიერ უცხოელ ინვესტორს ჰქონოდა წვდომა ბანკის აქციებზე, იმის მიუხედავად კონკრეტულ რეგიონში შეეძლო თუ არა ინვესტიციის განხორციელება.
ცოტა უფრო გამოცდილი და მსხვილი კომპანიები ძირითად ოთახში (Main Market) შედიან. ამ ოთახში შესულ უცხოურ კომპანიებს, რომლებსაც ჯერ არ იცნობენ ინვესტორები, შეუძლიათ როგორც აქციების, ასევე GDR-ების (Global Depositary Receipt) გამოშვება და სტანდარტული მეთოდით ივაჭრებიან, რაც ნიშნავს იმას, რომ მათ უნდა დააკმაყოფილონ ევროკავშირის კანონმდებლობით დაწესებული მინიმალური მოთხოვნები. უცხოური კომპანიები განვითარებადი ქვეყნებიდან თავიდან ხშირად GDR-ების გამოშვებას ამჯობინებენ. GDR-ი მთლად აქცია არ არის, მაგრამ ფასიანი ქაღალდია, რომელიც შესაძლებლობას აძლევს უცხოურ კომპანიებს სხვა ცნობილი ფინანსური ინსტიტუტის (დეპოზიტარის) დახმარებით ბირჟაზე ივაჭრონ, ინვესტორების ნდობა მოიპოვონ და თავი გააცნონ. ეს კომპანიები დეპოზიტარს აქციებს მიყიდიან და მათ სანაცვლოდ ფინანსური ინსტიტუტი კომპანიის სახელით უშვებს Global Depositary Receipts-ს.

როდესაც კომპანია კიდევ უფრო მკაცრ მოთხოვნებს დააკმაყოფილებს, ინვესტორებთან ურთიერთობის გამოცდილებას შეიძენს და, რაც მთავარია, მათ ნდობას მოიპოვებს, მას შეუძლია ლონდონის საფონდო ბირჟის ელიტარულ საზოგადოებას შეუერთდეს – პრემიუმლისტინგში გადავიდეს (Premium Listing). აქ კომპანიები პირდაპირ ელაპარაკებიან ინვესტორებს და აღარ სჭირდებათ GDR-ები.

ლონდონის საფონდო ბირჟის Main Market-ზე შესასვლელად კომპანიამ ინვესტორებს უნდა შესთავაზოს თავისი კაპიტალის არანაკლებ 25%-ისა (Free Float). „საქართველოს ბანკმა“ ქართველ და უცხოელ ინვესტორებს თავისი კაპიტალის უმეტესი ნაწილი შესთავაზა, რაც ნიშნავს იმას, რომ ჩვენ ერთ-ერთი ყველაზე ხელმისაწვდომი კომპანია ვართ სავაჭროდ და ბევრი და მრავალფეროვანი აქციონერი გვყავს.

პრემიუმლისტინგში ყველაზე მკაცრი მოთხოვნებია. აქ პასუხისმგებლობას უფრო მკაცრად გვთხოვენ. „რას გვთავაზობთ?“ – კითხულობენ კონსერვატორი ინგლისელები, ამერიკელები და სხვა ინვესტორები. ჩვენც მათ გრაფიკებსა და ციფრებს ვაჩვენებთ, ვუყვებით ჩვენს გეგმებზე და ისინიც ჩვენი აქციებით, როგორც წესი, უფრო დიდი მოცულობებით ვაჭრობენ. „საქართველოს ბანკის“ აქციების საშუალო დღიური ბრუნვა 86 ათასიდან 121 ათასამდე გაიზარდა მას შემდეგ, რაც ბანკი პრემიუმლისტინგში გადავიდა. ამის შედეგად შესაძლებლობა მოგვეცა ლონდონის საფონდო ბირჟის „კლუბის“ განსაკუთრებულ წევრებს შევუერთდეთ – ლონდონის საფონდო ბირჟის 100 უმსხვილესი კომპანია თავმოყრილია FTSE 100 ინდექსის სახელის ქვეშ, შემდეგი 250 კი FTSE 250-ში. „საქართველოს ბანკი“ 2012 წელს უკვე შევიდა ამ 250 კომპანიის რიცხვში.